a
Een rampenmarker
Open de kaart in 1315 en zet 'Historical Events (Natural Disasters)' aan. Zoek de Grote Europese Hongersnood. Welke koninkrijken liggen eromheen?
Open dit beeld op de kaartLate Middeleeuwen · 1315-1322
De Grote Hongersnood van 1315-1317
In 1315 lijkt het maar niet op te houden met regenen. Drie jaar lang mislukken de oogsten in heel Noord-Europa, en daarna breekt er ook nog een veeziekte uit. In deze les ontdekken leerlingen het verband tussen weer, voedsel en macht, en onderzoeken ze hoe een samenleving omgaat met mislukte oogsten.
- Duur
- 45 minuten
- Leeftijd
- 12–15 jaar
- Op de kaart
- 3 stappen, 1315 n.Chr.
- Live les
- 7 rondes, 3 op de kaart
- Huiswerk
- Dezelfde rondes, een week lang
- Werkblad
- Twee A4’s, bij Classroom
- Dia’s
- 22 dia’s, bij Classroom
- Je hebt nodig
- Een beamer; telefoons voor live
Een telefoontje uit het verleden · nieuw
a Flemish town councilor hangt aan de lijn. De klas beslist.
Spring, 1316
Ypres, Flanders (now Belgium)
“You must decide how to use the town’s limited grain and money. If you give out free bread, you may run out quickly. If you raise taxes to buy more food from merchants, some citizens will protest. If you do nothing, many poor townspeople may starve. There is not enough for everyone.”
Should we use our town’s money to buy expensive grain from abroad, or save what little we have and risk more deaths? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.
Log in om het telefoontje op te nemen
Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken
Live les · nieuw in Classroom
Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.
Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.
€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.
- 7 rondes
- 3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
- Ongeveer 15 minuten
- Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
- Een rapport
- Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.
Of als huiswerk · nieuw
Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.
Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.
Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.
Late MiddeleeuwenDe Grote Hongersnood van 1315-1317
Dia’s · nieuw
De hele les als presentatie.
22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.
Voorbeeld: de eerste 4 slides
€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.
Introductie
5 minLees voor
In 1315 lijkt het maar niet op te houden met regenen. Drie jaar lang mislukken de oogsten in heel Noord-Europa, en daarna breekt er ook nog een veeziekte uit. In deze les ontdekken leerlingen het verband tussen weer, voedsel en macht, en onderzoeken ze hoe een samenleving omgaat met mislukte oogsten.
Aan het eind van de les kunnen leerlingen
- Uitleggen hoe het slechte weer tussen 1315 en 1317 leidde tot hongersnood in Noord-Europa.
- Beschrijven wat de gevolgen van de hongersnood waren voor boeren, steden en machthebbers.
- Het verband leggen tussen de hongersnood en het afkoelende klimaat, zichtbaar in de laag 'Weather of History'.
Ontdek de kaart
12 minProjecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.
a
b
Een koudere tijd
Zet 'Weather of History' aan en lees de kaart over de Kleine IJstijd. Wanneer begint deze periode, en wat zouden koudere, nattere jaren betekenen voor boeren zonder voedselvoorraden?
Open dit beeld op de kaart
c
Hongerende steden
Zet 'Cities' aan en zoom in op Vlaanderen en Noord-Frankrijk. Grote steden konden hun eigen voedsel niet verbouwen. Waarom werden stadsbewoners vaak het hardst getroffen als het graan schaars werd?
Open dit beeld op de kaartKlassengesprek
14 minKies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.
- De bevolking van Europa groeide al 200 jaar vóór 1315. Waarom maakte dat de hongersnood erger?
- Veel gezinnen aten hun zaaigranen en trekdieren op. Waarom werd het jaar daarna daardoor nog moeilijker?
- De graanprijzen stegen enorm. Wie profiteerde daarvan, en wie had het het zwaarst?
- Heersers probeerden de voedselprijzen vast te zetten. Waarom werken zulke wetten vaak niet als er echt schaarste is?
- Sommige historici denken dat de hongersnood mensen verzwakte vóór de Zwarte Dood van 1347. Hoe zou je dat kunnen onderzoeken?
Spelronde
9 minSpeel 'Rule History' als Mansa Musa, die in dezelfde jaren over Mali regeerde. Vergelijk daarna: wat kon een heerser in 1315 doen als de oogst mislukte, en wat deden de machthebbers in Noord-Europa toen echt?
Open Rule HistoryWerkblad
5 minDit werkblad hoort bij Classroom
Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.