Late Middeleeuwen · 1291-1415

Het Zwitserse Eedgenootschap: een verbond van dalen

In 1291 beloven drie Alpen-dalen elkaar te helpen tegen iedere aanvaller. Leerlingen ontdekken hoe een bergpas de dalen belangrijk maakte, hoe boeren Habsburgse ridders versloegen, en hoe je het verschil ziet tussen de geschiedenis en de legende van Willem Tell.

Duur
45 minuten
Leeftijd
11–14 jaar
Op de kaart
3 stappen, 1291 n.Chr. tot 1400 n.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 255Late Middeleeuwen, 1400 n.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

Werner Stauffacher hangt aan de lijn. De klas beslist.

The night before the Battle of Morgarten
Near the shores of Lake Ägeri, Schwyz

“You must decide whether to use the narrow, marshy path beside Lake Ägeri to ambush the Habsburg knights, or to meet them in open battle. An ambush could give your small, mostly foot-soldier force an advantage, but it is risky and untested. Meeting them openly would be more honorable, but their knights are better equipped.”

Should we set an ambush at Morgarten, or face the Habsburg army openly? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

Late MiddeleeuwenHet Zwitserse Eedgenootschap: een verbond van dalen

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

In 1291 beloven drie Alpen-dalen elkaar te helpen tegen iedere aanvaller. Leerlingen ontdekken hoe een bergpas de dalen belangrijk maakte, hoe boeren Habsburgse ridders versloegen, en hoe je het verschil ziet tussen de geschiedenis en de legende van Willem Tell.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Uitleggen wat het verbond van 1291 inhield en waarom de dalen Uri, Schwyz en Unterwalden zich aaneensloten.
  • Beschrijven hoe de eedgenoten de Habsburgers versloegen bij Morgarten (1315) en Sempach (1386).
  • Het verschil aangeven tussen historische bronnen en legende in het verhaal van Willem Tell.
2

Ontdek de kaart

12 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 1291 n.Chr. a

1291 n.Chr.

De stichting

Open de kaart op 1291 en zet Historische Gebeurtenissen (Politieke Gebeurtenissen) aan. Zoek de marker 'Swiss Confederation Founded' bij het Vierwoudstrekenmeer. Hoeveel grote meren en dalen zie je eromheen?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 1300 n.Chr. b

1300 n.Chr.

De pas

Zoom een beetje uit en volg het dal van Uri naar het zuiden tot aan de Gotthardpas. Handelaren tussen de Duitse landen en Italië gebruikten deze pas. Waarom zou het beheersen van deze route arme dalen rijk en belangrijk maken?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 1400 n.Chr. c

1400 n.Chr.

Een verbond binnen een rijk

Ga naar het jaar 1400 en zoom uit. Het Eedgenootschap is niet als aparte staat getekend; het ligt nog binnen het Heilige Roomse Rijk. Waarom zou een verbond van dalen en steden lastig op een kaart weer te geven zijn?

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

14 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. Het handvest van 1291 is een belofte om elkaar te helpen. Waar waren de drie dalen bang voor?
  2. De Zwitsers vochten vooral te voet met pieken en hellebaarden. Waarom werkte dat zo goed in de bergen?
  3. Steden als Luzern, Zürich en Bern sloten zich aan bij de dalen. Waarom zouden steden en boeren bondgenoten worden?
  4. Het verhaal van Willem Tell verschijnt pas 180 jaar na 1291 voor het eerst op schrift. Waarom houden landen van stichtingslegendes?
  5. Tegenwoordig staat Zwitserland bekend als een land dat buiten oorlogen blijft. Hoe verschilt dat van de strijdlustige vroege geschiedenis?
4

Spelronde

9 min

Speel Rule History als Mansa Musa, die in dezelfde eeuw het grote rijk Mali regeerde. Vergelijk daarna: Mali werd bestuurd door één machtige koning, Zwitserland door raden van dalen en steden. Welk systeem beschermt vrijheid beter?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.