Oude Steentijd · 400.000-40.000 jaar geleden

Neanderthalers: onze naaste verwanten

Honderdduizenden jaren lang leefde er in Europa en West-Azië een ander soort mens. In deze les maken leerlingen kennis met de Neanderthalers via de grotten waarin ze woonden, en ontdekken ze wat hun DNA in ons vertelt.

Duur
45 minuten
Leeftijd
11–14 jaar
Op de kaart
3 stappen, 20000 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 2Oude Steentijd, 20000 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

Oude SteentijdNeanderthalers: onze naaste verwanten

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Honderdduizenden jaren lang leefde er in Europa en West-Azië een ander soort mens. In deze les maken leerlingen kennis met de Neanderthalers via de grotten waarin ze woonden, en ontdekken ze wat hun DNA in ons vertelt.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Beschrijven wie de Neanderthalers waren, waar ze leefden en wanneer ze zijn uitgestorven.
  • Uitleggen hoe we dankzij vondsten in grotten en DNA weten wat we nu weten over Neanderthalers.
  • Twee of meer verklaringen afwegen voor het verdwijnen van de Neanderthalers.
2

Ontdek de kaart

12 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 20000 v.Chr. a

20000 v.Chr.

Een ijstijd in Europa

Open de kaart in 20.000 v.Chr. en zet de laag Ice Age Seas aan. Neanderthalers hebben meerdere ijstijden zoals deze meegemaakt. Welke zeeën zijn kleiner geworden en waar is er nieuw land verschenen aan de kusten van Europa?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 20000 v.Chr. b

20000 v.Chr.

Het Neanderdal

Zoom in ten oosten van de Rijn bij Düsseldorf. In het Neanderdal vonden arbeiders in 1856 botten die de Neanderthalers hun naam gaven. Welke grote rivier stroomt hier vlakbij?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 20000 v.Chr. c

20000 v.Chr.

Oostwaarts naar Siberië

Ga oostwaarts naar het Altaigebergte in Siberië. In de Denisova-grot vonden wetenschappers het DNA van een andere mensensoort, de Denisovanen. Waarom denk je dat koude grotten oude botten zo goed bewaren?

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

14 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. Neanderthalers maakten stenen werktuigen, beheersten vuur en zorgden voor gewonde groepsleden. Wat zegt dat over hen?
  2. Lange tijd werden Neanderthalers afgebeeld als lompe holbewoners. Waarom denk je dat dat beeld is veranderd?
  3. Veel mensen dragen nu een klein beetje Neanderthaler-DNA. Wat zegt dat over hoe onze voorouders hen ontmoetten?
  4. Wetenschappers zijn het niet eens over waarom de Neanderthalers zijn verdwenen. Welke verklaring vind jij het meest logisch, en waarom?
  5. Hoe kan DNA uit een piepklein stukje bot ons iets vertellen over een hele groep mensen?
4

Spelronde

9 min

Rule History heeft geen heersers uit de Steentijd; de vroegste heerser is Hatsjepsoet, zo'n 3.500 jaar geleden. Speel één ronde als Hatsjepsoet en vergelijk: zij heerste over een heel koninkrijk, terwijl een Neanderthaler-groep waarschijnlijk bestond uit een kleine familie. Hoe zouden beslissingen genomen worden in zo'n kleine groep?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.