Archaïsch en Klassiek Griekenland · 700-371 v.Chr.

Sparta: een stad gebouwd voor oorlog

Sparta had geen stadsmuren, geen waardevolle munten om te stelen en het beste leger van Griekenland. In deze les ontdek je hoe een stad die haar buren tot slaaf maakte, elke burger tot soldaat opleidde, wat Spartaanse vrouwen mochten doen wat andere Griekse vrouwen niet konden, en waarom het systeem uiteindelijk instortte.

Duur
50 minuten
Leeftijd
12–15 jaar
Op de kaart
3 stappen, 700 v.Chr. tot 371 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 53Archaïsch en Klassiek Griekenland, 500 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

Eurybiades hangt aan de lijn. De klas beslist.

Late summer, 480 BC, as the Persian fleet approaches
The waters off Artemisium, northern Euboea

“You must decide whether to hold our position and risk battle with the much larger Persian fleet, or withdraw to a safer position further south. If we fight here, we might slow the Persians and help the army at Thermopylae, but our ships could be lost. If we retreat, the Persians may sweep down the coast unopposed.”

Should I order the fleet to fight at Artemisium or withdraw? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

Archaïsch en Klassiek GriekenlandSparta: een stad gebouwd voor oorlog

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Sparta had geen stadsmuren, geen waardevolle munten om te stelen en het beste leger van Griekenland. In deze les ontdek je hoe een stad die haar buren tot slaaf maakte, elke burger tot soldaat opleidde, wat Spartaanse vrouwen mochten doen wat andere Griekse vrouwen niet konden, en waarom het systeem uiteindelijk instortte.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Wijs Sparta en Messenië aan en leg uit wie de heloten waren.
  • Beschrijf de opvoeding van Spartaanse jongens en de rol van Spartaanse vrouwen.
  • Noem twee redenen waarom Sparta haar macht verloor na de nederlaag bij Leuctra in 371 v.Chr.
2

Ontdek de kaart

15 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 700 v.Chr. a

700 v.Chr.

De vallei van de Eurotas

Open de kaart in 700 v.Chr. op de zuidelijke Peloponnesos met de Cities-laag aan. Sparta ligt in de Eurotasvallei, omringd door bergen, met het Taygetosgebergte in het westen. Aan de andere kant van deze bergen ligt Messenië, het vruchtbare gebied dat Sparta rond deze tijd veroverde. Zoek beide gebieden op.

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 500 v.Chr. b

500 v.Chr.

Leider van de Peloponnesos

Spring naar 500 v.Chr. Tegen die tijd volgden de meeste steden van de Peloponnesos Sparta in een bondgenootschap. Zet Historical Events (Political) aan en zoek "Peloponnesian League Formed". Zoom uit en vergelijk het gebied van deze bond met het kleine Attica van Athene.

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 371 v.Chr. c

371 v.Chr.

Het einde bij Leuctra

Ga naar 371 v.Chr. en zoek "Battle of Leuctra" in Historical Events (Battles). Thebe versloeg hier het Spartaanse leger, trok daarna de Peloponnesos binnen en bevrijdde de heloten van Messenië. Zoek Messenië op de kaart: hoe zou Sparta haar soldaten voeden zonder dit gebied?

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

15 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. De heloten, de onderworpen bevolking van Messenië en Laconia, bewerkten het land zodat Spartaanse burgers zich volledig op hun training konden richten. Waarom had Sparta een permanent leger nodig, en tegen wie?
  2. Spartaanse jongens verlieten op hun zevende het ouderlijk huis voor militaire training. Spartaanse meisjes deden ook aan sport en vrouwen mochten grond bezitten. Waarom gaf een krijgstaat vrouwen meer vrijheid dan Athene?
  3. Sparta had twee koningen, een raad van ouderen en vijf gekozen ephoren die zelfs de koningen konden straffen. Was Sparta een monarchie, een oligarchie of iets anders?
  4. Het aantal volwaardige Spartaanse burgers daalde van ongeveer 8.000 in 480 v.Chr. tot rond de 1.000 in 371 v.Chr. Hoe kan een stad van soldaten zonder soldaten komen te zitten?
  5. Veel latere schrijvers, van Plato tot moderne films, bewonderden Sparta. Anderen wijzen op de heloten en de strenge opvoeding. Hoe moeten we een samenleving beoordelen die sterk was doordat anderen onvrij waren?
4

Spelronde

10 min

Rule History kent geen Spartaanse koning, dus speel één ronde als Alexander de Grote, die Sparta buiten zijn Griekse bond liet (Sparta weigerde mee te doen) en na zijn eerste overwinning 300 Perzische harnassen stuurde met een spottende boodschap over hun afwezigheid. Bespreek: was Sparta's weigering trots, principe of een vergissing?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.