Fenicische en Griekse wereld · 1050-700 v.Chr.

Tweeëntwintig letters: hoe het alfabet zich verspreidde

Het Fenicische alfabet bestond uit slechts 22 letters, allemaal medeklinkers, en iedereen kon het in een paar weken leren. In deze les volg je het alfabet van Byblos naar Griekenland, waar klinkers werden toegevoegd, en verder naar Italië en de letters die je nu op deze pagina ziet.

Duur
45 minuten
Leeftijd
10–13 jaar
Op de kaart
3 stappen, 1000 v.Chr. tot 700 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 43Fenicische en Griekse wereld, 1000 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

Ahiram hangt aan de lijn. De klas beslist.

The evening before his coffin is carved
Byblos, Phoenicia

“You must decide whether to use the new Phoenician alphabet, with only 22 easy signs, or the traditional, complex Egyptian-style hieroglyphs. The alphabet is quick to learn and read, but it is new and not yet respected by all.”

Should I have my coffin inscription carved in the new alphabet, or stick with the old hieroglyphs? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

Fenicische en Griekse wereldTweeëntwintig letters: hoe het alfabet zich verspreidde

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Het Fenicische alfabet bestond uit slechts 22 letters, allemaal medeklinkers, en iedereen kon het in een paar weken leren. In deze les volg je het alfabet van Byblos naar Griekenland, waar klinkers werden toegevoegd, en verder naar Italië en de letters die je nu op deze pagina ziet.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Leg uit waarom een alfabet makkelijker te leren is dan spijkerschrift of hiërogliefen.
  • Laat op de kaart de route zien die het alfabet aflegde van Fenicië naar Griekenland en Italië.
  • Geef een voorbeeld van een letter waarvan de naam en vorm afkomstig zijn van een Fenicisch woord.
2

Ontdek de kaart

12 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 1000 v.Chr. a

1000 v.Chr.

Waar schrijven eenvoudig werd

Open de kaart op 1000 v.Chr. bij Byblos, Sidon en Tyrus. Zet 'Historical Events' aan en zoek de Culturele Mijlpaal 'Phoenician Alphabet Created'. De oudste lange tekst in deze letters staat op de sarcofaag van koning Ahiram van Byblos, rond 1000 v.Chr.

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 800 v.Chr. b

800 v.Chr.

Over zee naar Griekenland

Ga naar 800 v.Chr. en kijk naar de Egeïsche Zee. Griekse handelaren ontmoetten Fenicische schepen op eilanden als Kreta, Cyprus en Euboea. De Grieken namen de letters over en maakten van sommige klinkers. Zoek het langgerekte eiland Euboea, ten noorden van Athene.

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 700 v.Chr. c

700 v.Chr.

Verder naar Italië

Spring naar 700 v.Chr. Een van de oudste Griekse inscripties, op de 'Beker van Nestor', werd gevonden op het eiland Ischia bij Napels, een Griekse handelsnederzetting. Vanaf hier namen de Etrusken en later de Romeinen de letters over. Zoek Ischia in de Baai van Napels.

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

14 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. Het spijkerschrift gebruikte honderden tekens; het alfabet slechts 22. Wie in een stad heeft er voordeel bij als schrijven makkelijk wordt?
  2. De Fenicische letters hadden geen klinkers. Probeer je naam te schrijven zonder klinkers. Waarom hadden de Grieken meer behoefte aan klinkers dan de Feniciërs?
  3. Aleph betekende 'os' en beth 'huis'. Waarom zouden de eerste letters als tekeningen zijn begonnen?
  4. Het alfabet verspreidde zich via handelaren, niet via legers. Wat verspreidt een idee verder: handel of verovering?
  5. Bijna alles wat op Fenicisch papyrus is geschreven, is vergaan. Hoe verandert dat wat we weten over de mensen die onze letters uitvonden?
4

Spelronde

9 min

Speel één ronde Rule History als Darius de Grote, wiens rijk later draaide op het Aramees, een taal die werd geschreven met letters die afstammen van het Fenicische alfabet. Bespreek: waarom zou een Perzische koning een vreemd schrift kiezen voor zijn ambtenaren?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.