Amazonië · ca. 400-1542

Het Amazonegebied: rivieren, tuinen en de Tupi

Lange tijd zagen buitenstaanders het Amazonegebied als een lege wildernis. Archeologisch onderzoek vertelt een ander verhaal: steden, aarden bouwwerken en bodems die door mensen vruchtbaar zijn gemaakt. In deze les verkennen leerlingen het eiland Marajó, de bovenloop van de Xingu en de Tupi-volken aan de Atlantische kust.

Duur
45 minuten
Leeftijd
11–14 jaar
Op de kaart
3 stappen, 900 n.Chr. tot 1542 n.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 199Amazonië, 900 n.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

a Tupinambá farmer hangt aan de lijn. De klas beslist.

Early morning, about 1490
A village by Guanabara Bay, Atlantic coast of Brazil

“You must decide whether to clear more forest land to grow more cassava, beans, and corn, or to leave more trees and use the land already cleared. Clearing more forest means more food and possibly larger gardens, but it is hard work and changes the land. Leaving trees helps keep some shade and the forest animals, but limits how much you can plant.”

Should I clear more forest for gardens or keep more of the forest standing? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

AmazoniëHet Amazonegebied: rivieren, tuinen en de Tupi

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Lange tijd zagen buitenstaanders het Amazonegebied als een lege wildernis. Archeologisch onderzoek vertelt een ander verhaal: steden, aarden bouwwerken en bodems die door mensen vruchtbaar zijn gemaakt. In deze les verkennen leerlingen het eiland Marajó, de bovenloop van de Xingu en de Tupi-volken aan de Atlantische kust.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Wijs de Amazone, het eiland Marajó en de Tupi-kust aan op de kaart.
  • Beschrijf bewijzen dat mensen het Amazonewoud hebben gevormd, zoals terra preta en aarden bouwwerken.
  • Leg uit waarom het idee van een 'leeg regenwoud' belangrijk was voor inheemse volken.
2

Ontdek de kaart

12 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 900 n.Chr. a

900 n.Chr.

De grote rivier

Open de kaart in het jaar 900 en zoom uit over Zuid-Amerika. Volg de Amazone van de Andes tot aan de Atlantische Oceaan. Zoek daarna het label Tupis langs de Atlantische kust. Waarom zouden mensen zich juist langs rivieren en kusten vestigen?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 900 n.Chr. b

900 n.Chr.

Eiland Marajó

Zoom in op het eiland Marajó, bij de monding van de Amazone. Tussen ongeveer 400 en 1400 bouwden de Marajoara hier aarden heuvels om boven het jaarlijkse water te blijven. Waarom zou je op verhogingen bouwen?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 1542 n.Chr. c

1542 n.Chr.

Een reis stroomafwaarts

Spring naar het jaar 1542, toen een Spaanse expeditie onder leiding van Francisco de Orellana de hele Amazone afvoer. De kroniekschrijver beschreef veel grote dorpen langs de oevers. Volg de rivier: waar zouden de grootste nederzettingen kunnen zijn geweest?

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

14 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. Terra preta, 'zwarte aarde', is donkere, vruchtbare grond die mensen eeuwenlang hebben gemaakt. Wat vertelt dit over boeren in het Amazonegebied?
  2. De kroniekschrijver van Orellana beschreef grote dorpen in 1542, maar latere reizigers zagen er veel minder. Wat kan er in de tussentijd gebeurd zijn?
  3. De rivier kreeg de naam van de Amazones, krijgsvrouwen uit de Griekse mythologie, nadat de expeditie meldde met vrouwen te hebben gevochten. Waarom geven nieuwkomers plaatsen namen uit hun eigen verhalen?
  4. Woorden als jaguar, piranha en tapioca zijn via het Tupi in het Engels terechtgekomen. Waarom reizen woorden mee met handel en kolonisatie?
  5. Als buitenstaanders denken dat een bos leeg is, wat zouden ze daar dan mee willen doen?
4

Spelronde

9 min

Speel één ronde Rule History als Moctezuma II, een heerser uit Amerika. Vergelijk daarna: Moctezuma regeerde over een groot rijk vanuit één hoofdstad, terwijl de volken in het Amazonegebied in veel onafhankelijke dorpen en kleine koninkrijken leefden, verbonden door rivieren. Wat zijn de voordelen van elk van deze manieren van samenleven?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.