Europa in de IJzertijd · 800-279 v.Chr.

De Kelten: zout, ijzer en de vorsten van Hallstatt

Ten noorden van de Alpen werden stamhoofden rijk door zout en ijzer. Ze werden begraven met wagens, goud en Griekse wijnkannen. In deze les ontdekken leerlingen de Hallstatt- en La Tène-culturen, de eerste volken die de Grieken 'Keltoi' noemden, en volgen ze Keltische krijgers tot aan Delphi en Anatolië.

Duur
50 minuten
Leeftijd
11–14
Op de kaart
3 stappen, 600 v.Chr. tot 279 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 61Europa in de IJzertijd, 400 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

a Celtic chief hangt aan de lijn. De klas beslist.

Spring, 400 BC
A hill fort near the Danube, in what is now southern Germany

“You must decide whether to lead your warriors south across the Alps into the lands of the Etruscans and Greeks, where there is promise of wealth and glory but also danger from strong armies. Or, you can stay and keep building your power at home, trading salt and iron with distant peoples. Each choice brings risks and rewards.”

Should I lead my people south to seek new lands and riches, or remain here to strengthen our own hill fort? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

Europa in de IJzertijdDe Kelten: zout, ijzer en de vorsten van Hallstatt

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Ten noorden van de Alpen werden stamhoofden rijk door zout en ijzer. Ze werden begraven met wagens, goud en Griekse wijnkannen. In deze les ontdekken leerlingen de Hallstatt- en La Tène-culturen, de eerste volken die de Grieken 'Keltoi' noemden, en volgen ze Keltische krijgers tot aan Delphi en Anatolië.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Vind Hallstatt en La Tène op de kaart en leg uit waarom archeologen twee perioden naar deze plaatsen hebben genoemd.
  • Beschrijf wat de graven van Vix en Hochdorf ons vertellen over Keltische stamhoofden en hun handel met de Griekse wereld.
  • Volg op de kaart de Keltische migraties in de 4e en 3e eeuw v.Chr., waaronder de aanval op Delphi in 279 v.Chr.
2

Ontdek de kaart

15 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 600 v.Chr. a

600 v.Chr.

Zoutberg

Open de kaart in 600 v.Chr. bij de Oostenrijkse Alpen en zoek het meer van Hallstatt, ten zuidoosten van Salzburg. Hier werd eeuwenlang zout uit de berg gehaald en een begraafplaats met meer dan duizend graven gaf haar naam aan de Hallstatt-periode (ca. 800-450 v.Chr.). Waarom was zout zo waardevol voor boeren in de IJzertijd?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 400 v.Chr. b

400 v.Chr.

Kelten in Europa

Spring naar 400 v.Chr. en zoom uit. De kaart toont nu een brede strook van Spanje tot aan de Donau als het gebied van de Keltische Hallstatt-cultuur, met ook Kelten in Groot-Brittannië. Zet de Trade Routes aan: zowel de Tin Route als de Amber Road liepen door Keltisch gebied. Wat wilden de Grieken en Etrusken uit het noorden halen?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 279 v.Chr. c

279 v.Chr.

Krijgers op pad

Ga naar 279 v.Chr. Keltische krijgsbenden hadden toen al de Povlakte veroverd en Rome geplunderd (rond 390 v.Chr.). In dit jaar trok een groot leger naar Delphi, en in 278 v.Chr. staken drie stammen over naar Anatolië en vestigden zich als de Galaten bij het huidige Ankara. Teken deze route van de Donau naar Delphi en verder naar Anatolië.

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

15 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. De Kelten hebben geen geschreven geschiedenis nagelaten. We kennen ze via Griekse en Romeinse schrijvers, vaak hun vijanden, en via graven. Wat kan een graf je vertellen wat een vijandige schrijver niet kan?
  2. De 'Dame van Vix' werd rond 500 v.Chr. begraven met een bronzen wijnvat van 1,6 meter hoog, gemaakt in Griekenland of Zuid-Italië. Waarom zou een Griekse stad zo'n enorm vat naar een stamhoofd in Bourgondië sturen?
  3. De vorst van Hochdorf lag op een bronzen rustbed, met een wagen en een ketel waar honderden liters mede in pasten. Wat zegt zo'n begrafenis over hoe macht werkte?
  4. De Kelten vormden nooit één staat, maar deelden wel kunststijlen, goden en talen van Ierland tot Anatolië. Wat hield hen samen, als het geen koning was?
  5. Iers, Welsh, Schots-Gaelisch en Bretons zijn nog altijd Keltische talen. Waarom overleefden ze alleen aan de westkant van Europa en nergens anders?
4

Spelronde

10 min

In Rule History vind je geen Keltisch stamhoofd. Speel één ronde als Julius Caesar, die drie eeuwen later de Kelten van Gallië veroverde en het meeste opschreef wat we weten over hun druïden. Vraag daarna: hoeveel vertrouwen kun je hebben in een beschrijving van een volk, geschreven door hun veroveraar?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.