Eerste schriftsystemen · Ongeveer 3400-1050 v.Chr.

Hoe de wereld leerde schrijven

Spijkers in klei, afbeeldingen op tempelmuren, barsten in orakelbotten en uiteindelijk een korte lijst met letters. Leerlingen vergelijken de eerste schriftsystemen, ontdekken welke we nog steeds niet kunnen lezen en volgen het spoor van ons eigen alfabet terug tot in de Bronstijd.

Duur
50 minuten
Leeftijd
11–14 jaar
Op de kaart
3 stappen, 3200 v.Chr. tot 1050 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 14Eerste schriftsystemen, 1500 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

a Semitic-speaking miner hangt aan de lijn. De klas beslist.

A hot afternoon in the turquoise mines, about 1800 BC
Serabit el-Khadim, Sinai peninsula

“You must decide if you and your fellow miners should keep using the complicated Egyptian signs, which are hard to learn, or invent your own simpler system that matches your spoken words. Carving new signs could help you record names and messages, but might upset the temple scribes.”

Should we try to create a new, simpler script for our own language, or keep using the old Egyptian signs? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

Eerste schriftsystemenHoe de wereld leerde schrijven

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Spijkers in klei, afbeeldingen op tempelmuren, barsten in orakelbotten en uiteindelijk een korte lijst met letters. Leerlingen vergelijken de eerste schriftsystemen, ontdekken welke we nog steeds niet kunnen lezen en volgen het spoor van ons eigen alfabet terug tot in de Bronstijd.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Wijs aan waar en ongeveer wanneer de eerste schriftsystemen ontstonden.
  • Vergelijk schriftsoorten die gebruikmaken van afbeeldingen, lettergrepen en losse letters.
  • Volg het alfabet van de Sinaï en de Fenicische kust tot aan de letters die we nu gebruiken.
2

Ontdek de kaart

15 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 3200 v.Chr. a

3200 v.Chr.

Geboorteplaatsen van het schrift

Open de kaart in 3200 v.Chr. en zoek Uruk aan de Eufraat en Abydos aan de Nijl. In beide steden ontstond rond deze tijd het schrift. Heeft de een het idee van de ander overgenomen? Wat denk jij?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 1800 v.Chr. b

1800 v.Chr.

Letters in de mijnen

Ga naar 1800 v.Chr. en zoom in op het Sinaï-schiereiland. Bij de turkoois-mijnen van Serabit el-Khadim krasten arbeiders enkele van de oudste bekende alfabetletters. Waarom zouden mijnwerkers, en niet schrijvers, een eenvoudiger schrift bedenken?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 1050 v.Chr. c

1050 v.Chr.

Het Fenicische alfabet

Ga naar 1050 v.Chr., zet 'Historical Events' aan en zoek de marker voor het Fenicische alfabet aan de Levantkust. Hoeveel letters had dit alfabet, vergeleken met de honderden tekens van het spijkerschrift?

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

15 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. Het schrift werd onafhankelijk uitgevonden in Mesopotamië, China en later in Amerika. Waarom zouden verschillende volken op hetzelfde idee komen?
  2. Het spijkerschrift had honderden tekens; het Fenicische alfabet slechts 22. Wie profiteert ervan als schrijven makkelijker wordt?
  3. Sommige schriften, zoals Lineair A en het Indusschrift, zijn nog altijd niet ontcijferd. Wat gaat er verloren als we het schrift van een volk niet kunnen lezen?
  4. De Steen van Rosetta bevat dezelfde tekst in drie schriften. Waarom zijn zulke stenen zo waardevol voor ontcijferaars?
  5. De letters die je nu leest, gaan terug op tekens die arbeiders in de Sinaï in steen kras­ten. Verrast dat je? Waarom?
4

Spelronde

10 min

Speel één ronde van Rule History als Hatsjepsoet en bekijk de hiërogliefen op haar monumenten. Bespreek: hiërogliefen leren kostte jaren. Hoe hielp het schrift een farao, en wie bleef er buiten gesloten?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.