Koper- en Bronstijd · Ongeveer 3500-1200 v.Chr.

Wielen, paarden en de steppe

Het wiel werd pas duizenden jaren na de komst van de landbouw uitgevonden. In deze les volgen leerlingen wagens en paarden over de grasvlakten van de steppe, ontdekken ze de eerste strijdwagens met spaken en zien ze hoe één uitvinding zich verspreidde van Egypte tot China.

Duur
45 minuten
Leeftijd
12–15 jaar
Op de kaart
3 stappen, 3000 v.Chr. tot 1200 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 17Koper- en Bronstijd, 2000 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

a Sintashta chariot builder hangt aan de lijn. De klas beslist.

Late spring, about 2000 BC
A settlement near the southern Ural Mountains

“You must decide whether to finish my chariot with the new, lighter spoked wheels or stay with the heavy, solid wooden wheels my father used. Spoked wheels are lighter and faster, but they might break more easily on rough ground. Solid wheels are strong, but the chariot will be slower and harder for horses to pull.”

Should I trust the new spoked wheels for my chariot, or keep using solid wheels? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

Koper- en BronstijdWielen, paarden en de steppe

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Het wiel werd pas duizenden jaren na de komst van de landbouw uitgevonden. In deze les volgen leerlingen wagens en paarden over de grasvlakten van de steppe, ontdekken ze de eerste strijdwagens met spaken en zien ze hoe één uitvinding zich verspreidde van Egypte tot China.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Uitleggen wanneer en waar voertuigen met wielen en strijdwagens voor het eerst verschenen.
  • De steppe en de herdersvolken die daar leefden beschrijven.
  • Nagaan hoe de strijdwagen zich verspreidde naar Egypte, Anatolië en China.
2

Ontdek de kaart

12 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 3000 v.Chr. a

3000 v.Chr.

De zee van gras

Open de kaart in 3000 v.Chr. en zoek het gebied met het label Yamnaya-cultuur ten noorden van de Zwarte Zee en de Kaspische Zee. Deze grasvlakte, de steppe, strekt zich duizenden kilometers uit. Waarom is dit goed land voor herders?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 2000 v.Chr. b

2000 v.Chr.

De eerste strijdwagens

Spring naar 2000 v.Chr. en ga oostwaarts naar het zuiden van het Oeralgebergte. In graven van de Sintashta-cultuur zijn hier de oudste bekende strijdwagens met spaakwielen gevonden. Waarom zijn spaken beter dan massieve wielen?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 1200 v.Chr. c

1200 v.Chr.

Strijdwagens overal

Spring naar 1200 v.Chr. en zoom uit. Nu gebruiken Egypte, de Hettieten en de Shang-koningen van China allemaal strijdwagens. Volg hoe ver het idee zich verspreid heeft vanaf de steppe.

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

14 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. Het wiel werd duizenden jaren na de landbouw en de eerste dorpen uitgevonden. Waarom denk je dat het zo lang duurde?
  2. Massieve houten wielen zijn zwaar. Waarom waren spaakwielen zo'n grote verbetering?
  3. Uit oud DNA blijkt dat herders van de steppe rond 3000-2500 v.Chr. naar Europa trokken. Hoe kan DNA een migratie aantonen?
  4. Paarden veranderden oorlog, reizen en handel. Welke van deze drie veranderde volgens jou het meest?
  5. Veel wetenschappers denken dat de talen van Europa, Iran en India een gemeenschappelijke voorouder hebben die op de steppe werd gesproken. Waarom is dat idee nog steeds onderwerp van discussie?
4

Spelronde

9 min

Speel één ronde Rule History als Ramses II, die in 1274 v.Chr. tegen de Hettieten vocht vanuit een strijdwagen bij Kadesh. Bespreek: de strijdwagen met spaken werd eeuwen eerder op de steppe ontwikkeld. Hoe kon een uitvinding van herders uiteindelijk veldslagen tussen wereldrijken bepalen?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.