Vroege IJzertijd · 1100-900 v.Chr.

Na de ineenstorting van de Bronstijd: een nieuwe wereld

Rond 1200 v.Chr. stortten de grote rijken van de Bronstijd in: het Hittitische rijk verdween, Myceense paleizen gingen in vlammen op en Egypte wist zich maar net te handhaven. In deze les ontdek je hoe er op de puinhopen een kleinere wereld ontstond, waar ijzer, het alfabet en nieuwe volken zoals de Arameeërs hun opkomst maakten.

Duur
50 minuten
Leeftijd
11–14 jaar
Op de kaart
3 stappen, 1150 v.Chr. tot 1000 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 37Vroege IJzertijd, 1000 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

King Bar-Hadad hangt aan de lijn. De klas beslist.

A morning in spring, 1000 BC
The city of Damascus, Syria

“You must decide how to guide your small kingdom now that the powerful Hittites and Egyptians no longer control the region. You can focus on strengthening trade with neighbors, build defenses against rivals, or try to unite nearby Aramaean cities. Each path has risks and rewards.”

Should I make trade, defense, or unity with other Aramaeans my top priority? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

Vroege IJzertijdNa de ineenstorting van de Bronstijd: een nieuwe wereld

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Rond 1200 v.Chr. stortten de grote rijken van de Bronstijd in: het Hittitische rijk verdween, Myceense paleizen gingen in vlammen op en Egypte wist zich maar net te handhaven. In deze les ontdek je hoe er op de puinhopen een kleinere wereld ontstond, waar ijzer, het alfabet en nieuwe volken zoals de Arameeërs hun opkomst maakten.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Noem twee machten uit de Bronstijd die rond 1200 v.Chr. ten onder gingen en geef één oorzaak die historici hiervoor noemen.
  • Beschrijf hoe de kaart van het Nabije Oosten er rond 1000 v.Chr. uitzag: veel kleine koninkrijken in plaats van enkele grote rijken.
  • Leg uit waarom de periode 1100-800 v.Chr. in Griekenland de 'Donkere Eeuwen' wordt genoemd, en wat die naam niet vertelt.
2

Ontdek de kaart

15 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 1150 v.Chr. a

1150 v.Chr.

De jaren van droogte

Open de kaart op 1150 v.Chr. Zet 'Weather of History' aan en kijk naar het oostelijke Middellandse Zeegebied: een lange droogte is aangegeven voor 1200-1100 v.Chr. Welke koninkrijken rond deze zee zouden als eerste problemen krijgen als de oogsten mislukken?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 1000 v.Chr. b

1000 v.Chr.

Een wereld van kleine koninkrijken

Spring naar 1000 v.Chr. en kijk van de Nijl tot de Tigris. In plaats van twee of drie grootmachten zie je nu een lappendeken: Arameeërs, Frygiërs, Assyrië, Babylonië en daartussen allerlei kleine koninkrijken. Tel de namen tussen Egypte en Assyrië. Wie zijn de nieuwkomers?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 1000 v.Chr. c

1000 v.Chr.

Griekenland wordt stil

Ga naar Griekenland in 1000 v.Chr. en zet de Cities-laag aan. Er verschijnen maar weinig steden en de paleizen van Mycene en Pylos zijn verdwenen. Het schrift (Lineair B) verdween samen met de paleizen. Wat missen historici als een samenleving stopt met schrijven?

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

15 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. Rond 1200 v.Chr. viel het Hittitische rijk, Myceense paleizen brandden af en Egypte vocht tegen de 'Zeevolken'. Waarom zeggen historici dat er niet één enkele oorzaak was?
  2. IJzererts komt veel vaker voor dan het koper en tin dat nodig is voor brons. Waarom zou de verspreiding van ijzersmeden kleine koninkrijken meer geholpen kunnen hebben dan grote rijken?
  3. Op de kaart van 1000 v.Chr. staat in Anatolië nog steeds 'Hittieten'. Kleine steden zoals Karkemish hielden de naam, het schrift en de goden van de Hittieten in ere nadat het rijk was gevallen. Houdt een cultuur op te bestaan als de staat verdwijnt?
  4. Griekenland stopte ongeveer 300 jaar met schrijven, maar de verhalen over de Trojaanse Oorlog werden mondeling doorgegeven tot Homerus ze opschreef. Hoe betrouwbaar is zo'n mondeling overgeleverd verhaal?
  5. Sommige historici vermijden tegenwoordig de term 'Donkere Eeuwen' voor 1100-800 v.Chr. Wat zou er niet kloppen aan die naam?
4

Spelronde

10 min

Geen enkele heerser in Rule History maakte de ineenstorting mee, dus speel één ronde als Ramses II, de farao die ongeveer een generatie voor de aanval van de 'Zeevolken' overleed. Vraag de klas: welke van zijn beslissingen maakten Egypte sterker of juist zwakker voor de moeilijke eeuw die volgde?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.