Neolithicum · Ongeveer 9000-2500 v.Chr.

Vele wiegen: het ontstaan van landbouw over de hele wereld

Landbouw is niet op één plek uitgevonden. Rijst in China, maïs in Mexico, aardappels in de Andes, taro op Nieuw-Guinea: leerlingen zoeken op de kaart naar de bakermatten van landbouw en ontdekken waar het eten op hun bord oorspronkelijk vandaan komt.

Duur
45 minuten
Leeftijd
11–14 jaar
Op de kaart
3 stappen, 5000 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 10Neolithicum, 5000 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

a rice farmer of Hemudu hangt aan de lijn. De klas beslist.

A misty morning in spring, about 5000 BC
Hemudu village near the mouth of the Yangtze, China

“You must decide whether to continue with rice farming, which means hard work planting, tending, and harvesting the crop, or to go back to gathering wild plants and hunting animals as your ancestors did. Farming can give more food but takes more effort and ties you to one place.”

Should I keep farming rice, or is it wiser to live as gatherers and hunters? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

NeolithicumVele wiegen: het ontstaan van landbouw over de hele wereld

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Landbouw is niet op één plek uitgevonden. Rijst in China, maïs in Mexico, aardappels in de Andes, taro op Nieuw-Guinea: leerlingen zoeken op de kaart naar de bakermatten van landbouw en ontdekken waar het eten op hun bord oorspronkelijk vandaan komt.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Kunnen aanwijzen waar op z’n minst vier gebieden zijn waar landbouw zelfstandig is ontstaan.
  • Vroege landbouwgewassen koppelen aan de gebieden waar ze voor het eerst werden verbouwd.
  • Uitleggen wat ‘domesticatie’ betekent, met maïs als voorbeeld.
2

Ontdek de kaart

12 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 5000 v.Chr. a

5000 v.Chr.

Twee rivieren van China

Open de kaart in 5000 v.Chr. en zoek de Gele Rivier in het noorden van China en de Yangtze in het zuiden. Langs de ene werd gierst verbouwd, langs de andere rijst. Welk gewas past bij een warm, nat rivierdal?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 5000 v.Chr. b

5000 v.Chr.

Maïs uit een wilde grassoort

Ga naar het Balsasrivierdal in het zuiden van Mexico. Hier begonnen mensen ongeveer 9000 jaar geleden van een wilde grassoort, teosinte, maïs te maken. Zoom uit: waar kon maïs vanaf hier naartoe verspreiden?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 5000 v.Chr. c

5000 v.Chr.

Tuintjes in de bergen

Vlieg naar de hooglanden van Nieuw-Guinea. In het moeras van Kuk groeven mensen greppels en verbouwden ze bananen en taro, minstens 7000 jaar geleden. Waarom zou landbouw op zoveel plekken op verschillende momenten zijn ontstaan?

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

14 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. Landbouw ontstond zelfstandig in verschillende, ver uit elkaar liggende gebieden. Waarom denk je dat mensen op verschillende plekken dezelfde stap maakten?
  2. In elk gebied werden andere planten verbouwd: tarwe, rijst, maïs, aardappels, taro. Waarom kozen mensen voor planten die daar al in het wild groeiden?
  3. De eerste maïskolven waren maar een paar centimeter lang. Hoe konden boeren ze in duizenden jaren groter maken?
  4. Herdervolken schilderden runderen op rotsen midden in de Sahara. Wat zegt dat over klimaatverandering?
  5. Welk gewas uit deze les eet jij het vaakst? Waar werd het voor het eerst verbouwd?
4

Spelronde

9 min

Speel één ronde Rule History als Moctezuma II, wiens Azteekse hoofdstad werd gevoed door maïs uit drijvende tuinen op het meer. Bespreek: hoe maakte een wilde grassoort, duizenden jaren eerder getemd, een stad van deze omvang mogelijk?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.