Vroeg-Neolithicum · Ongeveer 9500-8000 v.Chr.
Ongeveer 11.500 jaar geleden bouwden mensen ringen van reusachtige, gebeeldhouwde zuilen op een heuveltop in het zuidoosten van Anatolië. In deze les ontdek je wie Göbekli Tepe bouwde en waarom deze plek onze ideeën over het ontstaan van landbouw en dorpen veranderde.
a
De heuvels in het noorden9500 v.Chr.
b
Land van wilde tarwe9500 v.Chr.
c
De landbouwboog8000 v.Chr.
Een telefoontje uit het verleden · nieuw
Late afternoon, after a day of carving
The hilltop of Göbekli Tepe, near the Karacadağ hills
“You must decide whether to keep working on the new ring of stone pillars, which takes many weeks and needs everyone’s help, or to stop and join the others who want to move on to find food. If you stay, you risk hunger if hunting is poor. If you leave, the pillars may never be finished.”
Should we keep building the monument, or move on to hunt and gather food elsewhere? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.
Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken
Live les · nieuw in Classroom
Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.
€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.
Of als huiswerk · nieuw
Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.
Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.
Vroeg-NeolithicumGöbekli Tepe: de eerste monumenten
Dia’s · nieuw
22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.
€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.
Lees voor
Ongeveer 11.500 jaar geleden bouwden mensen ringen van reusachtige, gebeeldhouwde zuilen op een heuveltop in het zuidoosten van Anatolië. In deze les ontdek je wie Göbekli Tepe bouwde en waarom deze plek onze ideeën over het ontstaan van landbouw en dorpen veranderde.
Aan het eind van de les kunnen leerlingen
Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.
a
Open de kaart in 9500 v.Chr. en zoom in op het zuidoosten van Anatolië, ten noorden van de Syrische vlakte. Göbekli Tepe ligt op een heuveltop bij Şanlıurfa. Welke twee grote rivieren stromen ten westen en oosten?
Open dit beeld op de kaart
b
Kijk ten oosten van Göbekli Tepe naar de vulkanische Karacadağ-heuvels. Genetisch onderzoek wees uit dat een van de eerste gecultiveerde tarwesoorten, eenkoorn, hier als wilde plant groeide. Waarom hadden de bouwers van het monument veel voedsel nodig?
Open dit beeld op de kaart
c
Spring naar 8000 v.Chr. en zoom uit. Zoek de gebieden met het label Neolithische boeren, van de Levant tot Anatolië. Hoe ver ligt Göbekli Tepe van deze vroege landbouwgebieden?
Open dit beeld op de kaartKies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.
Er leefde nog geen enkele heerser uit Rule History in deze tijd. Speel één ronde als Hatsjepsoet, die een beroemde tempel bouwde bij Deir el-Bahari, en vergelijk: zij kon duizenden arbeiders aan het werk zetten. Hoe konden de bouwers van Göbekli Tepe hun zuilen oprichten zonder een heerser, voor zover wij weten?
Open Rule HistoryVoor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.