Lydië · 650-546 v.Chr.

Lydië en de eerste munten

In het koninkrijk Lydië, in het westen van Anatolië, werden rond 600 v.Chr. de allereerste munten geslagen. Je maakt kennis met koning Kroisos (bekend van de uitdrukking 'zo rijk als Kroisos'), volgt het goud langs de rivier de Pactolos en ziet hoe het koninkrijk in 546 v.Chr. ten onder gaat aan de Perzen.

Duur
45 minuten
Leeftijd
10–13 jaar
Op de kaart
3 stappen, 650 v.Chr. tot 500 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 57Lydië, 600 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

Croesus hangt aan de lijn. De klas beslist.

Late autumn, 547 BC
Sardis, capital of Lydia

“You must decide whether to launch an attack on Cyrus and the Persians, who are growing stronger to the east, or to remain in Lydia and prepare your defenses. The oracle at Delphi has said that if you go to war, you will destroy a great empire, but it is unclear which one. Your allies include some Greek cities and the Egyptians, but they are far away. The Persians have just defeated the Medes and are expanding rapidly.”

Should I attack Persia now, or stay in Lydia and defend my kingdom? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

LydiëLydië en de eerste munten

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

In het koninkrijk Lydië, in het westen van Anatolië, werden rond 600 v.Chr. de allereerste munten geslagen. Je maakt kennis met koning Kroisos (bekend van de uitdrukking 'zo rijk als Kroisos'), volgt het goud langs de rivier de Pactolos en ziet hoe het koninkrijk in 546 v.Chr. ten onder gaat aan de Perzen.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Wijs Sardes en het koninkrijk Lydië aan in West-Anatolië.
  • Leg uit wat een munt is en waarom die handiger was dan brokken metaal.
  • Vertel wat er gebeurde toen Kroisos Perzië aanviel in 547-546 v.Chr. en wat het orakel van Delphi hem voorspelde.
2

Ontdek de kaart

12 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 650 v.Chr. a

650 v.Chr.

De goudrivier

Open de kaart in 650 v.Chr. op West-Anatolië. De grenzen op de kaart voor deze eeuw zijn globaal en het gebied heet nog 'Phrygiërs', maar Lydië heerste hier, met Sardes als hoofdstad. Goudstof spoelde via de rivier de Pactolos door Sardes. Zoom in en zoek de bergen ten zuiden van de stad.

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 600 v.Chr. b

600 v.Chr.

Tussen Grieken en Perzen

Zoom uit in 600 v.Chr. Ten westen van Lydië lagen de Griekse steden van Ionië (Efeze, Milete); in het oosten, voorbij de Halys, woonden eerst de Meden en later de Perzen. Met welke buur zou jij handelen, en voor wie zou je bang zijn?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 500 v.Chr. c

500 v.Chr.

Opgeslokt door Perzië

Spring naar 500 v.Chr. Lydië is nu een provincie van het Perzische rijk: Cyrus veroverde Sardes in 546 v.Chr. Zet Trade Routes aan en zoek de Perzische Koninklijke Weg, die begint in Sardes. Waarom zouden de Perzen de oude hoofdstad als westelijk eindpunt van de weg behouden?

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

14 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. Voor er munten waren, woog men zilver af of ruilde men goederen direct. Welke problemen losten munten op voor een koopman, een soldaat en een koning?
  2. De eerste munten waren van elektrum, een natuurlijke mengeling van goud en zilver, met een leeuw erop gestempeld. Waarom was de stempel belangrijker dan het metaal zelf?
  3. De Griekse steden van Ionië namen het idee van munten binnen één generatie over. Waarom verspreidde dit idee zich zo snel langs de kust?
  4. Herodotos vertelt dat Delphi tegen Kroisos zei dat als hij Perzië aanviel, hij een groot rijk zou vernietigen. Dat gebeurde ook: zijn eigen rijk. Waarom klinken orakels, horoscopen en voorspellingen vaak zo dat ze altijd lijken te kloppen?
  5. Kroisos stond bekend om zijn rijkdom, maar verloor zijn koninkrijk in één veldtocht. Is geld hetzelfde als macht?
4

Spelronde

9 min

Speel één ronde als Cyrus de Grote en bespreek daarna wat Cyrus met Lydië deed na 546 v.Chr.: hij behield Sardes als provinciehoofdstad en, volgens Herodotos, spaarde hij Kroisos. Was dat verstandig, gul of allebei?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.