Nokcultuur · ca. 500 v.Chr.-200 n.Chr.

Nok: kleikoppen en het vroege ijzer

Op de heuvels van Centraal-Nigeria maakten de Nok mensen opvallende kleikoppen en smolten zij al meer dan 2000 jaar geleden ijzer. Leerlingen ontdekken hoe archeologen het verleden van een volk zonder schrift proberen te begrijpen.

Duur
45 minuten
Leeftijd
10–13 jaar
Op de kaart
3 stappen, 300 v.Chr.
Live les
7 rondes, 3 op de kaart
Huiswerk
Dezelfde rondes, een week lang
Werkblad
Twee A4’s, bij Classroom
Dia’s
22 dia’s, bij Classroom
Je hebt nodig
Een beamer; telefoons voor live
Kaartplaat 89Nokcultuur, 300 v.Chr.. De letters geven de drie kaartstappen van deze les aan.

Een telefoontje uit het verleden · nieuw

a Nok potter hangt aan de lijn. De klas beslist.

A dry season morning, about 300 BC
A village near the hills of Nok, central Nigeria

“You must decide whether to place the finished clay head by the fields, as tradition suggests for protection or memory, or to keep it within the village for display and safekeeping. Each choice has meaning for my family and neighbors.”

Should I set the clay head by the fields as usual, or keep it safe in the village? De beller spreekt Engels, met zijn of haar eigen stem, vanuit een korte samenvatting van feiten uit het lesboek, weet niets van wat later gebeurde en vertelt nooit de afloop; dat zie je na het gesprek op het scherm. Op het livebord rinkelt de telefoon voor de hele klas: de docent neemt op via de microfoon, leerlingen sturen hun antwoord via hun telefoon.

Log in om het telefoontje op te nemen

Telefoontjes zitten bij Pro (5 per maand) en Classroom (20 per maand, voor de hele klas). Hoe telefoontjes werken

Live les · nieuw in Classroom

Geef live les. De klas antwoordt via hun telefoon.

Zet het bord op de beamer. Leerlingen doen mee met een zescijferige code, geen account nodig, en tikken op de kaart: waar lag de grens, waar kwam het graan vandaan. Hun pins verschijnen tegelijk als je onthult, en de leerling die het dichtstbij zit wint de ronde.

€19 per maand: elke les live, alle werkbladen, maandelijks opzegbaar. Rome op zijn grootst loopt gratis live.

Een live les op het digibord: de pins van de klas op de kaart rond Alexandrië, met de dichtstbijzijnde leerlingen ernaast. Op de telefoon van de leerling: de vraag en een kaart om op te tikken.
7 rondes
3 plekken zoeken op de kaart, quizvragen, een klassenstemming en een kort antwoord.
Ongeveer 15 minuten
Gebruik het als kaartopdracht of als start van het gesprek. Je gaat verder met de spatiebalk.
Een rapport
Alle antwoorden, per leerling en per ronde, om terug te lezen of te printen na de les.

Of als huiswerk · nieuw

Geen lestijd over? Zet het als huiswerk klaar.

Dezelfde 7 rondes, zonder digibord: elke leerling doorloopt ze zelf op de telefoon, ziet meteen alle antwoorden met uitleg, en het rapport vult zich automatisch. Een week open, met een code en een link die je overal kunt delen.

Huiswerk hoort bij Classroom, net als de live les. De gratis les kan iedereen als huiswerk geven.

NokcultuurNok: kleikoppen en het vroege ijzer

Dia’s · nieuw

De hele les als presentatie.

22 slides: het titelblad, de 3 kaartstappen met afbeeldingen en een link naar de live kaart, de gespreksvragen, de quiz met het antwoord op de volgende slide, en het werkblad. In de sprekersnotities staat wat je kunt zeggen. Het is een .pptx, dus werkt in PowerPoint, Keynote en Google Slides, en je kunt alles aanpassen.

Voorbeeld: de eerste 4 slides

€19 per maand: de presentatie van elke les, alle werkbladen, elke live les. Rome op zijn grootst is helemaal gratis beschikbaar.

1

Introductie

5 min

Lees voor

Op de heuvels van Centraal-Nigeria maakten de Nok mensen opvallende kleikoppen en smolten zij al meer dan 2000 jaar geleden ijzer. Leerlingen ontdekken hoe archeologen het verleden van een volk zonder schrift proberen te begrijpen.

Aan het eind van de les kunnen leerlingen

  • Wijs de Nokcultuur aan in Centraal-Nigeria, ten noordoosten van het punt waar de Niger en de Benue samenkomen.
  • Beschrijf twee dingen die de Nok maakten (kleisculpturen en ijzeren werktuigen) en wat die ons vertellen over het leven van de Nok.
  • Leg uit waarom roofkunst het bewijs vernietigt dat archeologen nodig hebben.
2

Ontdek de kaart

12 min

Projecteer de kaart, of laat leerlingen zelf meekijken. Elke stap opent de kaart op het juiste jaar en de juiste plek.

De kaart in 300 v.Chr. a

300 v.Chr.

Het hart van de Nok

Open de kaart in 300 v.Chr. en zoom in op het midden van het huidige Nigeria. Op de kaart staat hier het label "West African cereal farmers". Zoek de heuvels ten noordoosten van het punt waar twee grote rivieren samenkomen in een Y-vorm.

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 300 v.Chr. b

300 v.Chr.

Waar de rivieren samenkomen

Zoom in op het punt waar de Niger en de Benue samenstromen. Waarom zouden boeren graag in de buurt van deze rivieren willen wonen?

Open dit beeld op de kaart
De kaart in 300 v.Chr. c

300 v.Chr.

Ijzer in Afrika

Zoom uit tot je zowel Centraal-Nigeria als de Nijlvallei ziet. Zoek Meroë aan de Nijl. In beide gebieden werd vroeg ijzer bewerkt. Historici discussiëren nog steeds of Afrikanen het ijzersmelten op één plek uitvonden of op meerdere plekken onafhankelijk van elkaar.

Open dit beeld op de kaart
3

Klassengesprek

14 min

Kies er twee of drie. Ze gaan van wat er gebeurde naar waarom het belangrijk was.

  1. De Nok mensen lieten geen schrift na. Wat kunnen kleikoppen en resten van ovens ons vertellen over hun leven?
  2. Veel Nokkoppen laten gedetailleerde kapsels en sieraden zien. Wat zegt dat over de mensen die ze maakten?
  3. Waarom was ijzer zo'n belangrijke verandering voor boeren?
  4. Historici zijn het niet eens of ijzersmelten in West-Afrika is uitgevonden of van anderen is geleerd. Welk bewijs zou kunnen helpen om die vraag te beantwoorden?
  5. Geroofde Nokbeelden worden zonder vindplaats verkocht in het buitenland. Waarom is dat een probleem voor de geschiedenis?
4

Spelronde

9 min

Er leefde geen heerser uit Rule History in het Nokgebied. Speel één ronde als Alexander de Grote, die in dezelfde tijd leefde, en vergelijk: wat laat een heerser met geschreven bronnen achter dat de Nok niet konden nalaten?

Open Rule History
5

Werkblad

5 min

Dit werkblad hoort bij Classroom

Voor €19 per maand krijg je alle werkbladen, slides van elke les, elke live les en het klaslokaal. De gratis les kun je altijd printen.